Saturday, Apr 29th

Last update:04:35:38 AM GMT

You are here:

Polsko pre Slovakov – historia

E-mail Tlačiť PDF
Užívateľské hodnotenie: / 14
SlabéDobré 

V tomto clanku najdete zakladne informacie o polskych dejinach a regionalnych osobitnostiach severneho suseda Slovenska. Clanok je urceny pre odberatelov nasho bezplatneho e-mailoveho kurzu polskeho języka. Tento clanok je napisany v polstine s prekladom dejakych slov. Vdaka nomu preverite, kolko ste sa naucili na nasom kurze, ci vsetkomu rozumiete, a sam clanok pomoze vam poznat realia Polska a pripravit sa na dalsie poznavanie tejto krajiny – cez vylety, polsku televiziu, rozhlas a Internet.


Polska dla Słowaków – podstawowe informacje

W tym artykule (clanku) znajdą Państwo podstawowe (zakladne) informacje o polskiej historii i regionalnych osobliwościach północnego (severneho) sąsiada Słowacji. Artykuł pomoże Państwu (Vam) poznać realia Polski i przygotować się (pripravit sa) na dalsze poznawanie tego kraju – przez wycieczki (vylety), polską telewizję, radio i Internet.

Historia Polski w skrócie


Początek polskiej państwowości (statnosti) sięga IX wieku. Początkowo Polska rozwijała się na zachodzie (na zapade), w rejonie dzisiejszej Wielkopolski, czyli regionu, którego stolicą (hlavnym mestom) jest obecnie Poznań. Pierwszą stolicą było Gniezno – dziś niewielkie miasto. Najważniejszym wydarzeniem w tych czasach był Chrzest Polski w 966 roku, który jest uznawany za początek polskiej państwowości.

Przez pierwsze kilka stuleci kształt państwa był podobny do dzisiejszego – z ziemiami na zachodzie kraju, Pomorzem i Śląskiem, a bez Ukrainy i Białorusi. Ziemie te później przypadły Niemcom, a wróciły do Polski dopiero w 1945 roku. Ówczesną (vtedajsiou) Polskę określa się jako Polska Piastowska, od nazwy dynastii Piastów, która rządziła krajem w Średniowieczu.

Rola ziem zachodnich szybko uległa osłabieniu, a życie publiczne przeniosło się do Krakowa. Stolicę przeniesiono do Krakowa już w 1038 roku. Miasto zaczęło się szybko rozwijać, a zamek Wawel jako rezydencja królów polskich do dziś pełni rolę symbolicznego centrum polskiej państwowości i kultury, nawet bardziej niż stołeczna Warszawa.

Polska w ciągu całej swojej historii prowadziła wojny i konflikty z sąsiadami z zachodu i wschodu, natomiast południowa (juzna) granica była stabilna. Polacy szybko (skoro) utracili ziemie zachodnie, znaczną część Pomorza i Śląska na rzecz Niemiec. Za to ekspansja terytorialna polskich królów kierowała się na Wschód (vychod). Polacy zdobyli znaczne obszary Ukrainy, tak że w pewnym momencie Polska sięgała od Morza Bałtyckiego do Morza Czarnego. Na terenie dzisiejszych Mazur było wrogie państwo (stat) Krzyżaków, czyli niemieckich Teutonów. Zagrożenie ze strony Krzyżaków i Moskwy skłoniło Polskę i Wielkie Księstwo Litewskie do zawarcia unii, czyli utworzenia Rzeczpospolitej – wspólnego państwa Polaków, Litwinów, Białorusinów i Ukraińców ze stolicą w Krakowie i Wilnie. W 1410 roku państwo polsko-litewskie wygrało z Krzyżakami w wielkiej Bitwie Pod Grunwaldem. Było to jedno z największych zwycięstw w historii Polski, Litwy i Białorusi.

Wraz z unią polsko-litewską skończyło się panowanie Piastów i nastała era Jagiellonów. To były złote czasy dla Rzeczpospolitej. Państwo rozrosło się terytorialnie i sięgało prawie pod Moskwę, obejmowało także obszar dzisiejszej Łotwy i połowy Estonii. Wraz ze śmiercią ostatniego (posledneho) z Jagiellonów zapanowała era królów elekcyjnych. Z czasem było coraz gorzej, państwo było źle zarządzane (v krajine bol zly management), stale były wojny. W XVII wieku prawie całą Polskę zajęli (obsadili) Szwedzi (1655-60). Udało się ich wyrzucić (vyhodit) z kraju, ale było już wiadomo, że Rzeczpospolita jest w kryzysie i jej koniec jest bliski. Ostatnie wielkie zwycięstwo było pod Wiedniem, kiedy Sobieski pokonał Turków (wiktoria wiedeńska w 1683 roku). Najwięksi królowie Polski to: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Stefan Batory i Jan III Sobieski.

Pod koniec XVIII wieku Polska była w stanie poważnego kryzysu gospodarczego, społecznego i politycznego. Wykorzystali to nasi sąsiedzi: Niemcy, Rosja i Austria, którzy podzielili kraj między siebie w trzech fazach. Podziały Polski nazywają się po polsku rozbiorami: w 1772 roku był I Rozbiór Polski, w 1793 II Rozbiór, a w 1795 roku III Rozbiór Polski. Inna nazwa rozbiorów to zabory, od 1795 do 1918 roku ziemie polskie znajdowały się zatem pod zaborem rosyjskim, zaborem pruskim (niemieckim) i zaborem austriackim.

Pod koniec istnienia Rzeczpospolitej król Stanisław August Poniatowski i oświecona szlachta (panstvo) podjęli próby naprawy państwa, czyli reform ustrojowych (politickych reform). Dlatego w 1792 roku powstała Konstytucja 3 Maja, czyli pierwsza w Europie ustawa zasadnicza (Ustava). Była bardzo reformatorska i była to ostatnia (posledna) próba (skuska) uratowania Rzeczpospolitej, niestety nieudana. Dziś 3 maja to drugie najważniejsze święto narodowe. W tym czasie, między II a III rozbiorem wybuchło Powstanie Kościuszkowskie pod wodzą Tadeusza Kościuszki, który próbował wyrzucić z Polski stacjonujące tu wojska rosyjskie. Nie udało się (nepodarilo sa), a po zduszeniu powstania nastąpił ostateczny, III rozbiór. Tadeusz Kościuszko to jeden z najważniejszych polskich bohaterów narodowych (narodny hrdina).

W czasach zaborów Polacy walczyli przeciwko okupantom, głównie przeciwko Rosji. Było powstanie Listopadowe i Styczniowe, które skończyły się klęską. W tym czasie najlepiej mieli Polacy w Austrii, gdzie po utworzeniu Austro-Węgier istniała autonomiczna Galicja (Halic), gdzie kwitła polska kultura, a językiem urzędowym był polski. Tymczasem w pozostałej części kraju trwała germanizacja i rusyfikacja. Stąd właśnie niechęć Polaków do Niemców i Rosjan. W czasach zaborów paradoksalnie trwało odrodzenie narodowe, to wtedy pisał Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki – dwaj najwięksi poeci (basnici) polscy, nazywani wieszczami narodowymi (narodnymy prorokmi).

W 1918 roku Polska uzyskała niepodległość. Miała jednak nieprzyjaciół na zachodzie (Niemcy) i Wschodzie (Związek Radziecki). W 1920 roku trwała wojna polsko-rosyjska (polsko-bolszewicka), Rosjanie podeszli pod Warszawę i chcieli wprowadzić w Polsce i całej Europie komunizm. Nie udało im się, a zwycięska Bitwa Warszawska określana też jako Cud nad Wisłą (zazrak nad Wislou) uchroniła polską państwowość i zmusiła Lenina do wycofania się na wschód. Polskim liderem w tym czasie był Józef Piłsudski, dziś uznawany za ojca niepodległości. Jego konkurentem był Roman Dmowski, polityk o poglądach narodowych, niechętny (w przeciwieństwie do Piłsudskiego) wobec mniejszości ukraińskiej i białoruskiej.

W dwudziestoleciu międzywojennym Polska zbudowała Gdynię – zupełnie nowy port morski i miasto „z morza i marzeń” („mesto z mora a snov”). To było takie polskie wcielenie amerykańskiego mitu o sukcesie (uspechu). Gdynia stała się bardzo dynamicznym i bogatym miastem, do którego w poszukiwaniu pracy i kariery przyjeżdżali ludzie z całego kraju, również Słowacy z Orawy i Spisza. Autorem sukcesu Gdyni i jednym z ważniejszych polityków tych czasów był minister gospodarki Eugeniusz Kwiatkowski.

Później była II wojna światowa, podczas której Polacy bohatersko walczyli z Niemcami i Rosjanami i ponieśli ogromne straty. Następnie był komunizm i jego zakończenie w 1989 roku. Czasy wojny i komunizmu są powszechnie znane, więc nie będziemy się nad nimi rozwodzić.

Polski charakter narodowy

Skoro już przeczytaliście Państwo w skrócie o polskiej historii, łatwiej będzie zrozumieć polski charakter narodowy. Otóż Polska zawsze walczyła (była w konflikcie, prowadziła wojnę) z Niemcami i Rosją. Dlatego Polacy do tej pory nie za bardzo lubią Niemców i Rosjan, a także ich języków. Polacy są przywiązani do tego, że Polska kiedyś była wielka – był czas, że Rzeczpospolita była największym państwem w Europie. Stąd nasze aspiracje do odgrywania roli jednego z liderów Europy. Wydaje się nam, że jesteśmy więksi i ważniejsi (dolezitejsi), niż to jest w rzeczywistości (dolezitejsi, nez je to skutocne). Polacy zawsze byli skłonni do wojny, nawet jeśli walka była bez sensu (nezmyselna), bo i tak przegrywaliśmy. Dlatego wiele osób z lekceważeniem odnosi się do Czechów, którzy byli bardziej pragmatyczni i woleli przeczekać wojnę. Z drugiej strony Polacy lubią krytykować ten polski charakter narodowy i stawiać Czechów za wzór pragmatyczności, z którego powinniśmy brać przykład.

W czasach Rzeczpospolitej formalnie była unia dwóch równoprawnych narodów (polskiego i litewskiego), ale faktycznie to Polska dominowała. Z tych czasów odziedziczyliśmy pewną naszą skłonność do traktowania okolicznych narodów z góry. Uważamy, że w Europie Środkowej jesteśmy najwięksi, najlepsi i najważniejsi i inni (Słowacy, Czesi, Węgrzy, Ukraińcy) mają się nam podporządkować. Ale z drugiej strony zdajemy sobie sprawę z tego, że tak myślimy i że tak nie powinniśmy myśleć, więc staramy się walczyć z tym naszym nastawieniem.

Jesteśmy spontaniczni, kreatywni, nieco szaleni i przedsiębiorczy. To również wynika z naszej historii. Nie lubimy planować i systematycznie pracować jak Niemcy czy Czesi, wolimy iść na żywioł. I za to nas lubią, chociaż ma to swoje wady (negativy) – jest u nas często bałagan (neporiadok), nie szanujemy przepisów (nemame povahu do zakonov), jeździmy za szybko samochodami (jazdime prilis rychlo autami).

Rzeczpospolita polsko-litewska była państwem wielonarodowym, tolerancyjnym i zorientowanym na Wschód. Było to wspólne państwo Polaków, Białorusinów i Ukraińców. Zawsze jednak traktowaliśmy Ukraińców i Białorusinów z góry, dlatego teraz mamy pewne poczucie winy i wspieramy te narody, żeby naprawić dawne grzechy. Mamy też ogromny sentyment do wspaniałych ziem i miast, które jeszcze przed wojną były w Polsce, a teraz są na Ukrainie, Białorusi i Litwie. Mowa o Lwowie, Wilnie i Grodnie, czyli o Kresach Wschodnich. Obecnie szanujemy to, że te miasta mają swoich gospodarzy (Ukraińców, Białorusinów i Litwinów) i nie chcemy tego zmieniać, ale uznajemy te miasta za część również naszej kultury. Właśnie dlatego polska polityka zagraniczna jest tak bardzo zorientowana na Ukrainę i Białoruś. Nie lubimy Rosji za jej imperializm, co pozwala nam traktować Ukraińców i Białorusinów jako sojuszników (spojencov), wspólnie staramy się wyrwać te kraje z rosyjskiej zależności i pomóc im znaleźć się w Unii Europejskiej.

Zróżnicowanie regionalne

Poszczególne (okreme) regiony Polski bardzo się między sobą różnią pod każdym względem. Wynika to nie tylko z geografii, ale przede wszystkim z historii. Mimo, że od 1918 roku upłynęło już prawie (takmer) sto lat, nadal są widoczne na co dzień różnice z czasów zaborów. Od razu można poznać (po architekturze, urbanistyce, słownictwie i zwyczajach ludzi), czy jesteśmy na terenie dawnego zaboru austriackiego, niemieckiego czy rosyjskiego.

Stolica kraju czyli Warszawa leży w regionie, który się nazywa Mazowsze. To teren nizinny, nieco monotonny, choć we wschodniej części ciekawy. Warszawa jest obecnie miastem pozbawionym charakteru, a to wskutek zniszczeń wojennych. Nie ma tu praktycznie wcale zabytków (historickych pamatok), za to jest chaotyczna postkomunistyczna zabudowa taka jak na bratysławskiej Petrżalce. Dlatego z turystycznego punktu widzenia jest to miasto bezwartościowe. Chociaż jest tu kilka fajnych miejsc: skrawek Starego Miasta, Nowy Świat, okolice Wisły, Łazienki.

Polska jest krajem skrajnie scentralizowanym, wszystko kręci się wokół Warszawy. Efekt jest taki, że młodzi ludzie z całego kraju przeprowadzają się do tego miasta, robią tu karierę, a później odnoszą się do innych regionów z pogardą i uważają, że Polska = Warszawa. Dlatego inne miasta Warszawy nie lubią, zwłaszcza silny jest konflikt między Warszawą a Krakowem.

Kraków pozostaje najciekawszym miastem z punktu widzenia turystyki i stolicą polskiej kultury. Ale jest przez to miastem za bardzo zapatrzonym w siebie i przekonanym o swojej wyjątkowości. A przez to nieco zamkniętym na nowe idee, chociaż w ostatnim czasie to się zmienia.

Miastem bardzo innowacyjnym jest Wrocław, leżący na zachodzie kraju. To bardzo ciekawe miasto z punktu widzenia turystyki, jest tu dużo ciekawych miejsc – koniecznie trzeba je odwiedzić. Wrocław przez wiele stuleci należał do Niemiec, po 1945 roku Niemcy opuścili to miasto, a przyjechali tu Polacy z Wilna i Lwowa.

Na północy znajduje się Trójmiasto, czyli milionowa metropolia składająca się z Gdańska, Gdyni i Sopotu. To metropolia inna niż wszystkie, nie przystająca do reszty kraju, niezwykle ciekawa pod każdym względem. Wbrew powszechnemu przekonaniu Morze Bałtyckie nie jest takie zimne i można w lecie się w nim kąpać – jest bardzo fajnie.

Na północy mamy także Mazury, czyli region tysiąca jezior. To kraina dzikiej przyrody, wspaniałej architektury, jezior i lasów – jeden z ciekawszych regionów Polski. Podobnie jak Polska Wschodnia – a więc ta część kraju, gdzie żyje się spokojniej, wolniej, ciekawiej, chociaż są tu niższe zarobki i gorsze perspektywy kariery (podobnie jak na wschodniej Słowacji). Największe miasta Polski Wschodniej to Lublin i Białystok.



 

Komentárov  

 
0 #1 Lachlimanowski 2016-10-18 18:37
Taka ocena Warszawy jest jednak zbyt surowa, stolica ma ciekawą architekturę modernistyczną (w tym zabytki!) której brakuje w Krakowie.
Citovať
 
 
0 #2 jano 2016-12-07 08:42
Citovanie Lachlimanowski:
Taka ocena Warszawy jest jednak zbyt surowa, stolica ma ciekawą architekturę modernistyczną (w tym zabytki!) której brakuje w Krakowie.


tak!
Citovať
 

Pridať komentár

Bezpečnostný kód
Obnoviť